Kobiety dla kobiet Fundacja Linki Kontakt # Forum # # F.A.Q.
 
 
 
Menu główne
Start
KOBIETY DLA KOBIET
KATALOG DOBRYCH STRON WWW
Czytelnia
PRAWO
ZDROWIE
TOŻSAMOŚĆ KOBIETY
DUCHOWOŚĆ
PRACA
EDUKACJA I ROZWÓJ
DOM
MOJE BEZPIECZEŃSTWO
MACIERZYŃSTWO
KONTAKT
Forum2
Galeria
Wiadomości
CHCESZ NAM POMÓC?
FEMINA
KULTURA
PODZIĘKOWANIA
W skrócie
 
Start arrow TOŻSAMOŚĆ KOBIETY arrow Historia kobiet arrow Ukryta historia kobiet. czII
Advertisement
Popularne
Ukryta historia kobiet. czII PDF Drukuj Email
Oceny: / 4
KiepskiBardzo dobry 
TOŻSAMOŚĆ - Historia kobiet
Wpisał: Olga Żakowicz   
05.06.2006.

Ukryta historia kobiet.

cz. II odczytu zaprezentowanego na konferencji „Czego pragną kobiety?”

 

 

Chciałabym zaproponować, dla przykładu, analizę naszej przeszłości pod kątem dwóch dziedzin życia.


Rodzina/Wspólnota

Ważniejszy od [naukowo-technicznego wymiaru postępu] jest wymiar społeczno-etyczny,

który bierze pod uwagę odniesienia międzyosobowe i zalety ducha.1)

Jan Paweł II

    Postęp społeczno-etyczny człowieka niebyłby możliwy bez rodziny i domu. A kobiety od zawsze budowały domy “od wewnątrz”. Tworzyły domy dla siebie , w takich domach rozkwitały. W domach gdzie mogły w wolności służyć innym, pomagać im przeżyć, pomagać im rozwijać się. Już od czasów średniowiecza rodzina oznaczała wielopokoleniową grupę, szeroko ze sobą spokrewnioną. Istniały ogromne różnice w warunkach życia między warstwami społecznymi. Jednak bez względu na stan i okres w dziejach, kobiety w podobny sposób organizowały funkcjonowanie domu.

  


  • hierarchia i wspólnota.

Domy skupiały od kilkunastu do kilkudziesięciu osób (nie wspominając o dworach królewskich czy magnackich) Kobiety funkcjonowały w zintegrowanej grupie. W sposób nieformalny istniała hierarchia i podział odpowiedzialności. Jednocześnie więzy między kobietami były bardzo żywe i bliskie. Wpływała na to powszechna wielodzietność. Zazwyczaj kobieta wychowywała się wraz z 3 – 5 siostrami, z którymi utrzymywała bliskie kontakty nawet po założeniu własnego domu. Kobiety pełniące służbę przy rodzinie często wiązały z nią całe swoje życie. Więszość czynności, czy to związanych z pracą , czy ze świętowaniem, było wykonywanych wspólnie , w grupie. Można zauważyć, że wspólnota kobiet, obojętne czy w dworze ziemiańskim, czy na wsi chłopskiej, była naturalną potrzebą każdej kobiety i była wpisana w jej funkcjonowanie.

  • zabezpieczenie bytu

Przez wieki nadrzędnym celem kobiet w rodzinie było przeżyć nadchodzącą zimę, nadchodzący rok i zapewnić przeżycie dzieciom. Musiały wypracować cały system gospodarowania, który zapewniłby rodzinie wyżywienie (szczególne w czasie zimy), ochronę przed chłodem, chorobami i dobre warunki do rozwoju dzieci. Dodatkowo musiały być przygotowane na ewentualność napaści z zewnątrz, przez ludzi i zwierzęta. Dbały zarazem, aby ta rozległa wiedza i umiejetności przekazywane były z pkolenia na pokolenie.

  • tożsamość

Dom, przez działanie kobiet, był miejscem przekazywania pamięci o przodkach, czyli określania tożsamości narodowej, głęboko pojętej kultury oraz życia duchowego.

  • działalność charytatywna

Domy nie ograniczały się do działalności potrzebnej do własnego istnienia. Kobiety inicjowały prace opiekuńcze i charytatywne wśród ubogich i potrzebujących, roztaczały opiekę nad Kościołem. Organizowały opiekę medyczną dla ubogich chorych. Zaopatrywały kościoły w kapy i ornaty, fundowały i utrzymywały klasztory. Ta dziedzina działalnosci kobiet zauważana była przez kronikarzy.

    Przykładem może być święta Jadwiga Śląska. Urodziła się w 1178/1180 roku na zamku nad jeziorem Amer w Bawarii jako córka hrabiego Bertolda IV i Agnieszki, hrabiów Andechs. Była żoną Henryka Brodatego. Ufundowała klasztor w Trzebnicy. Księżna zorganizowała także szpitalik dworski, gdzie codziennie znajdowało utrzymanie 13 chorych i kalek. W czasie objazdów księstwa osobiście odwiedzała chorych i wspierała hojnie ubogich.Jej ukochany syn, Henryk Pobożny, zginął jako wódz wojska chrześcijańskiego w walce z Mongołami pod Legnicą w 1241 r. Sama w tej bitwie uczestniczyła ściągając rannych z pola bitwy, nakazała też wtedy opiekę nad rannymi wroga.

Inna Święta – wspomniana w tytule tego wystąpienia - królowa Jadwiga Andegaweńska, dzięki liczym opisom jej życia , może być przykładem zaangażowania kobiet i świadomości własnej roli w życiu społecznym. Jadwiga Andegaweńska przyszła na świat 18 lutego 1374 roku w Budzie, jako trzecia córka węgierskiego króla Ludwika i Elżbiety, księżnej bośniackiej. Młodej królewnie zapewniono staranne wykształcenie - władała poza węgierskim i polskim, jeszcze językiem łacińskim, włoskim i niemieckim. Została ukoronowana na króla Polski 16 października 1384 r. w Krakowie .jako jedenastolatka. W swej działalności wewnątrz państwa coraz większą opieką otaczała kościoły. Była pierwszym polskim monarchą, który odwiedził Jasną Górę. Nakładem Jadwigi zbudowano kościół Najświętszej Marii Panny (Mariacki), który hojnie wyposażyła i założyła na Kleparzu zakon św. Benedykta, była dobroczyńcą innych klasztorów. W Katedrze Wawelskiej ufundowała ołtarz Wniebowzięcia. Patronowała tłumaczeniu na język polski Pisma Świętego i wielu dzieł ojców kościoła Na dworze papieskim w Rzymie podjęła starania o odnowienie działalności Akademii Krakowskiej. W 1397 roku uzyskała pozwolenie papieskie na otwarcie wydziału teologicznego na Uniwersytecie Krakowskim. W swoim testamencie zapisała uniwersytetowi ogromne sumy (10 kg złota, osobiste klejnoty), dzięki którym wznowił on swoją działalność w 1400 roku.


Edukacja kobiet


    Formy i zakres edukacji kobiet był uzależniony od warunków życia i od celów jakie miała ona osiągnąć. Edukacja zaczynała się w domu i pierwszą nauczycielką była matka. Już w XV w. wychowanie w domu czy na dworze było przygotowaniem do udziału w życiu. Dziewczynki pod kierunkiem preceptora lub kapelana, uczyły się razem z braćmi wiedzy ogólnej i dodatkowo potrzebnej do obowiązków domowych. W kręgu ziemiaństwa polskiego pozycja kobiety – matki w procesie wychowania dzieci była podstawowa i niepodważalna. Jej ogromny wpływ na kształtowanie osobowości młodego pokolenia podkreślało wielu pamiętnikarzy. Pod opieką matki która wychowywała i edukowała dziecko pozostawało do szóstego roku życia, bez względu na płeć.. Pierwsze szkoły dla kobiet poza domem to pensje przy klasztorach żeńskich. Istotny jest tu fakt, że twórczyniami tych szkół, wychowawczyniami i nauczycielkami były kobiety. One też były autorkami całych systemów wychowawczych. Cały czas też kobiety miały wpływ na formę i poziom własnej edukacji. Komisja Edukacji Narodowej opracowała bardzo staranny program dla szkół żeńskich. Potem Izba Edukacyjna Księstwa Warszawskiego powołała Radę Nadzorczą nad szkołami dla panien pod przewodnictwem Stanisławowej Potockiej, która miała za cel przeciwdziałanie niskiemu poziomowi zakładów. Rada wydała w 1810 roku “Regulamin dla pensyi i szkół płci żeńskiej” . Rada nadzorcza to: Potocka z Lubomirskich, ks.Izabella Czartoryska, Maryanna Gutakowska, ks.Wirtemberska, Tekla Łubieńska.2)

    Zmieniająca się struktura społeczeństwa, sytuacja polityczna wszystko to wywierało wpływ na formę i cele edukacji kobiet, jednak wciąż był dla kobiet oczywistym fakt własnej odmienności i macierzyństwa jako elementarnego dobra kobiety. Jak pisała jedna z polskich dziewiętnastowiecznych działaczek kobiecych: “Skojarzenie mężczyzny z kobietą nie tylko harmonizuje i w doskonałą całość łączy właściwe przymioty obojga: ono wytwarza w nich nową właściwość, daje im nowe piętno: ojcostwo i macierzyństwo i wprowadza między nich czynnik nowy: dziecko, łączące oboje wzajemnie i stanowiące przyszłość społeczeństwa. Rodzicielstwo nie ma jedynie na celu przechowania gatunku, ale wkłada na rodziców obowiązki moralne, które stanowią wielkość i świętośc tego związku. Te obowiązki logicznie doprowadzają do postulatu jednożeństwa i nierozerwalności małżeństwa.”3)  XIX wiek był tutaj okresem intensywnego rozwoju edukacji kobiet poza domem. W samej Galicji, do 1914 roku, powstały cztery typy średnich szkół żeńskich, w większości zakładów prywatnych:

-seminaria nauczycialskie (1871r.)

-gimnazja klasyczne (1896r.)

-licea(1890r.)

-gimnazja realne (1908r.)4)

    Przedstawię kilka sylwetek kobiet działajacych na rzecz edukacji w Polsce XIX wieku. Cytowana już wcześniej Narcyza Żmichowska. Urodzona 4 marca 1814 r. w Warszawie w rodzinie drobnomieszczańskiej; wcześnie osierocona przez matkę wychowywała się u krewnych na Podlasiu. W 1827 oddana została na pensję Zuzanny Wilczyńskiej; w latach 1833-1835 naukę kontynuowała w Instytucie Guwernantek (Instytut Rządowy Wychowania Panien), gdzie wykładała m.in. Klementyna z Tańskich Hoffmanowa. Po ukończeniu Instytutu w r. 1837 została nauczycielką u Zamoyskich, w 1839 powróciła do Warszawy , gdzie blisko związała się z gronem młodych pisarzy, z którego wyłoniła się późniejsza grupa tzw. Entuzjastów i Entuzjastek. Pisała w swoich pogadankach pedagogicznych: “ale czy wyraz wyższe studia jest dokładnem określeniem, czy nie lepiejby było powiedzieć głębsze, bo tu głównym celem być powinno “pogłębienie” wiedzy , nadanie jej powagi(...) Trzebaby nauce , odjąć tę cechę przykrego zadania i nudnego, doprowadzającego do tego, że każda z nich prawie z niesmakiem i prawie z niechęcią odbywa to pensum i z rozkoszą myśli o chwili, gdy się z tego wydobędzie.”5) Podkreślała świętość i nierozerwalność małżeństwa, ale też możliwość wyboru życia samodzielnego przez kobietę.

 Jadwiga z Działyńskich Zamoyska urodziła się w Warszawie 4. lipca 1831 roku, tuż po klęsce powstania listopadowego. Ojciec, hrabia Tytus Działyński brał czynny udział w powstaniu. Po zdobyciu Warszawy, musiał uciekać z rodziną za granicę; majątki żony i jego zostały skonfiskowane. Wyszła za mąż w wieku 20 lat i urodziła pięcioro dzieci. W wieku 50 lat – wieku , który współcześnie uważa się często u kobiet za “schyłek kariery” - Jadwiga zaczęła realizować swoje społecznikowskie marzenia. Od dawna bowiem miała ona pragnienie utworzenia „szkoły życia”, dzięki której takie panny jak ona mogłyby zaznajamiać się z wiedzą potrzebną do prowadzenia domu i gospodarstwa, a której ogromnie Zamoyskiej brakowało. Zaznaczyć należy, że mimo starannego wychowania, jakie odbierały dzieci w szlacheckich domach, często zaniedbywano przygotowanie do życia „praktycznego”. Był to powszechny błąd wychowania w rodzinach, szczególnie zamożnych i arystokratycznych. W Szkole Życia Chrześcijańskiego, którą umieszczono na stałe w Kuźnicach wprowadzała ideę tzw. trójpracy – praca umysłowa, fizyczna i duchowa. Praca, według Zamoyskiej, dzięki możliwościom, jakie daje rozwojowi umysłowemu, manualnemu i wreszcie duchowemu pozwala przez całe życie wszechstronnie wzrastać. Przy wyborze pracy należy pamiętać, że jej celem jest korzyść moralna lub materialna, a najlepiej obie te korzyści połączone. Przestrzegała przed porzucaniem pracy przez kobiety widząc w tym przyczynę regresu własnej osobowości. Oczywiście należy pamiętać, że ówczesne kobiety uważały za “pracę” zarówno tę w gospodarstwie domowym jak i poza nim.

    Przez 40 lat dane było Jadwidze Zamojskiej oglądać efekty swoich wysiłków. Prawie do końca pracowała. W 1921 roku otrzymała krzyż Polonia Restituta. Stała się prekursorką idei apostolstwa świeckich w Polsce. Dożyła także odzyskania przez Polskę niepodległości. Zmarła w wieku 93 lat.. Dzieci Jadwigi, ofiarowały dobra swojej rodziny: Kórnik wraz z pałacem Działyńskich w Poznaniu oraz Zakopane na dobro państwa Polskiego. Szkoła Pracy Domowej dla dziewcząt istniała do 1947 roku i przyczyniła się do wychowania wielu młodych Polek, a co za tym idzie do szerzenia ideału żony, córki, matki - kobiety, która swoją postawą mogła wychowywać własną rodzinę i swoje otoczenie.6)

    Maria Ilnicka z Majkowskich, (1825 lub 1827-1897) poetka, pisarka, tłumacz i publicystka. W czasie powstania styczniowego archiwariuszka Rządu Narodowego, po upadku powstania krótko więziona. W 1865 redaktor naczelny tygodnika Bluszcz. W latach 1870- 90 w Warszawie prowadzi salon literacki. Autorka sielankowych komedii, wierszy i powieści. Tłumaczyła między innymi W. Scotta i Goethego. Prócz innych jej działań na uwagę zasługuje praca w Bluszczu. Jej zamierzeniem było krzewić polskość wśród kobiet poprzez to pismo. Wysoki poziom tekstów, dbałość o poprawną polszczyznę, nowoczesne podejście do spraw wychowania dzieci i relacji międzyludzkich, przejawiające się w tekstach z dziedziny psychologii i pedagogiki, prekursorska rubryka oceniająca ówczesną literaturę dziecięcą – wszystko po to by wpływać na edukację kobiet.


    Spojrzenie w przeszłość może nam pomóc zrozumieć teraźniejszość i zdobyć siły na przyszłość. Ważne, aby nie bagatelizować uwarunkowań epoki i nie zadowalać się krzywdzącymi uproszczeniami. Przedstawiona próba analizy dziejów, to tylko propozycja dla własnych poszukiwań, do których zachęcam.

 


  1. 1. List do kobiet A ciascuna di voi Ojca Świętego Jana Pawła II na IV Światową Konferencję o Kobiecie w Pekinie, 29 czerwca 1995  

  2. 2. Lily Braun Historia rozwoju ruchu kobiecego. W tłumaczeniu i pracowaniu J.Okszy Warszawa 1904r.

  3. 3. Narcyza Żmichowska Pogadanka pedagogiczna “Bluszcz”.

  4. 4. Aleksandra Bilewicz-Lewczuk Prywatne, średnie, ogólnokształcące szkolnictwo żeńskie w Galicji w latach 1867-1914 Wrocław 1997

  5. 5. Narcyza Żmichowska Pogadanka pedagogiczna “Bluszcz”.

  6. 6. Ludmiła Bratkowska Kobieta – córka, żona, matka – jej praca jako dążenie do ideału n a podstawie „Szkoły Pracy Domowej” Jadwigi Zamoyskiej . 

Zmieniony ( 27.11.2008. )
 
« poprzedni artykuł
 
Vinci